كنکاشی درباره شخصیت جناب مختارثقفی
این روزها به بهانه پخش فیلم
مختارنامه درباره جناب مختار ثقفی صحبت ها و نقد و بررسی هایی انجام شده متاسفانه
شیعه از بعد از زمان رسول خدا صل اله علیه و آله تاکنون مظلوم بوده و هست ومسئولین
امر کمتر به مباحث عقیدتی شیعه پرداختند الحق و الانصاف سریال مختارنامه به نوبه
خود توانست کمی از این مظلومیت را بکاهد تا ما بدانیم برای بقای اسلام حقیقی وبرای
پاسداشت خون شهدای کربلا چه رنج ها کشیده شده و چه خونها ریخته شده و چه جانهایی
فدایی نام حسین و یاران وفادارش علیهم السلام شده است و به حق یا لثارات الحسین
شعاری برازنده مختار و یارانش بوده و هست
دراین مقاله قصدی بر تحلیل
سریال مختارنامه را نداریم بلکه برآنیم گزیده ای از شخصیت بی نظیر جناب مختار را
که در روایات معصومین علیهم السلام آمده را نقل کنیم
حسب و نسب جناب مختار
مختار فرزند ابو عبید بن مسعود
بن ثقفی ،کنیه اش ابو اسحاق و نام شریف مادرش بادومه الحسناءالحومه بود به
ابوعبیده در خوابی امر شد که با دومه دختر وهب بن عمیر ابن معتب ازدواج کند که
حاصل این ازدواج جناب مختار است
مادر او در زمان حاملگی فرزندش
می گوید: درعالم خواب گوینده ای [خطاب به من] می گفت:" مژده باد تورا به پسری که از هرچیز بیشتر به
شیر ژیان شباهت دارد،هنگامی که مردان شروع به کار و زار کردند آن فرزند دارای قدرت
شدیدی خواهد بود"
مورخان درباره شخصیت مختار
اقرار کردند که:
نفسی کاملا با سخاوت داشت،فطرتی
داشت که اشیاءرا با فراست خود درک می کرد،چیزی نمی گفت و هرهنگام حدسی میزد صحیح
بود، دستی برنده و تیز در جنگها داشت، امور بسیار مهمی را تهذیب و تسخیر کرده بود
شخصیت این خون خواه ثار اله در حدی است که اصبغ بن
نباته روایت کرده است که: من مختار را بر روی زانوی حضرت علی علیه السلام دیدم و
حضرت امیر دست به سر مختار می کشیدند و میفرمودند:
یا کیس! یا کیس!
ای زیرک ! ای زیرک!
بدین جهت او ویارانش را کیسان نامیدند
این لقب آنقدر برازنده جناب
مختار بود که حضرت امام صادق علیه السلام در روایتی فرمودند:
اسرار ما خاندان نگه داشته شد
تا زمانی که به یاران کیسان رسید و آنان این اسرار را در کوفه و قریه های آن نشر
دادند(1)
قیام مختار قبل از وقوع در
آئینه ی روایات
درمنابع معتبر حدیثی قبل از
تولد جناب مختار وهمچنین در زمان حیاتش احادیثی درباره وقوع قیام او که هنوز رخ
نداده بود آمده است
·
حضرت امير المؤمنين: على روايت ميكند كه فرمود: همان طور كه گروهى از بنى
اسرائيل خدا را اطاعت كردند و گرامى شدند و گروهى از آنان معصيت كردند و معذب
گرديدند شما نيز همان طور خواهيد بود. گفتند: يا امير المؤمنين معصيتكاران
كيانند؟
فرمود: آن افرادى هستند كه راجع به بزرگداشت ما و
حقوق ما مأمور شدند ولى خيانت و مخالفت كردند. حق ما را انكار نمودند و سبك
شمردند. فرزندان ما و فرزندان پيامبر اعظم اسلام را كه موظف بودند ايشان را گرامى
و محبوب بدارند كشتند. گفتند: يا امير المؤمنين آيا يك چنين موضوعى عملى خواهد شد؟
فرمود:
آرى. اين خبرى است حق و امرى است كه عملى
خواهد شد. بزودى اين دو فرزندم حسن و حسين را خواهند كشت.سپس حضرت امير فرمود:
بزودى در دنيا عذاب دردناكى بوسيله شمشيرهاى آن اشخاصى كه بر آنان مسلط مىشود
دچار آن افرادى خواهد شد كه ظلم كردند تا انتقام آن فسق و فجورهائى را كه انجام
دادند بگيرد، همچنان كه بنى اسرائيل دچار يك چنين عذاب دردناكى شدند.
گفته شد: يا امير المؤمنين چه عذابى و چه كسى؟
فرمود: جوانى است از قبيله ثقيف كه او را مختار بن
ابو عبيده
ميگويند. بعد از زمانى كه مختار متولد شد حضرت على بن الحسين عليهما السلام نيز
اين
موضوع را از زبان حضرت امير خبر داد.(2)
·
عبد اللَّه بن بشار بن ابو عقب دئلى از حضرت اميرالمومنین علیه السلام
شنيدم ميفرمود :
ما
با اهل شام نزديك نهرى كه آن را خازر ميگويند ملاقات خواهيم كرد و آنان ما را شكست
ميدهند، تا اينكه ما ميگوئيم: سرعت كن! سرعت كن! سپس بر آنان حمله ميكنيم و امير
آنان را ميكشيم. پس مژده باد شما را صبر كنيد، زيرا شما بر آنان غالب خواهيد شد.
این
همان جنگی بود که ابراهیم ابن مالک اشتر بدستور مختار ثقفی با ابن زیاد[لعنت خدا
بردشمنان آل اله باد] جنگید و او را شکست داد(3)
- روزی
مختار به معبد بن خالد [اهل قبیله ثقیف]میگوید شنیدم که اهل کتاب می گویند:
مردى از قبيله ثقيف افراد جبار و ستمكيش را
خواهد كشت مظلومين را يارى خواهد كرد، خون اشخاص ضعيف را مطالبه مينمايد. صفات او
را شرح دادند. كليه آن صفاتى كه براى آن مرد شرح دادهاند در وجود من يافت مىشوند
غير از دو صفت:يكى اينكه آن مرد جوان است. ولى عمر من از شصت سال تجاوز نموده است
دوم اينكه چشم او كم ديد است، ولى چشم من از چشم عقاب تيزبينتر است.معبد گفت: شخص
شصت و هفتاد ساله نزد مردم آن زمان جوان محسوب مىشد اما تيز بينى چشم تو: تو چه
ميدانى خدا بعدا با چشم تو چه عملى انجام مىدهد.شايد بعدا چشم تو كم ديد شود.
وصد البته همان هم شد که ابن
زیاد با اعصای خود چشم مختار را زخمی کرد و از آن پس مختار کم دید شد (4)
جناب مختار و قیام او مورد
توجه اهل بیت علیهم السلام
- امام
محمد باقر علیه السلام فرمودند: به مختار دشنام ندهید زیرا مختار قاتلین ما
خاندان را کشت ،برای ما خون خواهی کرد ... و در موقع عسرت و تنگدستی مال را
در میان ما تقسیم نمود[نقل ميكند كه مختار مبلغ بيست هزار دينار براى امام
زين العابدين فرستاد. آن بزرگوار آن پولها را قبول كرد و خانه عقيل بن ابى
طالب را كه خراب شده بود ساخت] (5)
- در
روز عید قربان مردی خدمت امام باقر علیه السلام رسید دست امام را گرفتند تا
ببوسند ولی ایشان اجازه ندادند سپس فرمودند: توکیستی؟گفت : من حکم بن مختار
ثقفی هستم حضرت او را نزدیک آوردند و برجای خود نشاندند به حضرت گفتند: مردم
درباره پدرم قیل و قال هایی می کنند
ولی بخدا قسم آنچه شما بفرمایید حق همان است
امام
فرمودند چه می گویند؟ گفت می گویند: مختار کذاب بود.
امام
باقر علیه السلام فرمودند: سبحان اله! آیا نه چنین است که مختار خانه های ما را
بنا کرد؟ودشمنان ما را کشت؟و خونهای ما را مطالبه کرد؟ خدا او را رحمت کند بخدا
قسم پدرم به من خبر داد که شبانه بافاطمه دختر امیرالمومنین سلام اله علیها سخن می
گفتند حضرت فاطمه سلام اله علیها فرمودند: خدا پدرت را رحمت کند،خدا پدرت را بیا
مرزد که حق ما را نزد احدی نگذاشت،قاتلین ما را کشت و برای ما خون خواهی کرد(6)
- از
امام محمّد باقر عليه السلام روايت ميكند كه:
فرمود:
هيچ زن هاشميهاى از ما خاندان شانه بسر نزد و خضاب نگرفت تا آن موقعى كه مختار سر
قاتلين امام حسين علیه السلام را نزد ما فرستاد. (7)
- روايت
ميكند هنگامى كه سر ابن زياد و سر عمر ابن سعد را نزد حضرت على بن الحسين
علیه السلام آوردند آن حضرت خداى را سجده كرد و فرمود: سپاس مخصوص آن خدائى
است كه خون ما را از دشمنان طلب كرد. خدا به مختار جزاى خير عطا فرمايد(8)
ارادت
جناب مختار به خاندان پیامبر
- بدستور
جناب مختار، ابراهیم ابن مالک اشتر لشکری برای جنگ با ابن زیاد فراهم کرد و
هنگام خروج از کوفه به عزم مبارزه با قاتلین سالار شهیدان مختار با پاى پياده
براى مشايعت ابن اشتر خارج شد. ابراهيم بمختار گفت:
خدا ترا
رحمت كند، سوار شو! مختار گفت: من اجر اين راه رفتن خود را با تو از خدا ميخواهم
من دوست دارم
پاهايم براى يارى كردن آل محمّد
صلّى اللَّه عليه و آله خاك آلود شوند. سپس ابن اشتر را توديع كرد و بازگشت
نمود.(9)
- محدثان
شیعه به تواتر نقل کرده اند: مختار در باره فضيلت آل محمّد صلى اللَّه عليهم
اجمعين سخن ميگفت. فضائل و مناقب حضرت على و حسن و حسين عليهم السلام را نشر
ميداد و ميگفت: آنان بعد از پيامبر خدا صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم از هر
كسى براى مقام خلافت اولى و احق ميباشند. سپس بعلت آن مصائبى كه بر آنان وارد
شده بود جزع و فزع ميكرد(10)
ماخذ:
1)بحارالأنوار
ج 45 ص 344و350 تتمة كتاب تاريخ فاطمة
و الحسن و الحسين ع تتمة أبواب ما يختص
بتاريخ الحسين بن علي صلوات الله عليهما باب 49-
أحوال المختار بن أبي عبيد الثقفي و ما جرى على يديه و أيدي أوليائه ح 11
2) تفسيرالإمامالعسكري ص 547
[احتجاج الرسول ص و جداله و مناظرته]
ح 327
3) الأماليللطوسي ص 240
[9] المجلس التاسع فيه بقية أحاديث الشيخ السعيد أبي عبد الله محمد بن محمد
بن النعمان (رحمه الله)، و فيه بعض أحاديث أبي عمر عبد الواحد بن محمد المعروف
بابن مهدي، عن ابن عقدة، رواية محمد بن الحسن بن علي الطوسي، عن ابن مهدي.
4) بحارالأنوار 45
352 تتمة كتاب تاريخ فاطمة و
الحسن و الحسين ع تتمة أبواب ما يختص
بتاريخ الحسين بن علي صلوات الله عليهما باب 49-
أحوال المختار بن أبي عبيد الثقفي و ما جرى على يديه و أيدي أوليائه
5) رجالالعلامةالحلي 168
2- المختار بن أبي عبيدة
رجالالكشي 127
المختار بن أبي عبيدة ح 204
6) رجالابنداود 513
478- المختار بن أبي عبيدة الثقفي
رجالالكشي 125
المختار بن أبي عبيدة ح 199
ابن نما الحلي، جعفر بن محمد بن جعفر بن هبة
الله (متوفاي645هـ)، ذوب النضار في شرح الثار، ص 62، تحقيق: فارس حسون كريم،
ناشر: مؤسسة النشر الإسلامي التابعة لجماعة المدرسين بقم المشرفة، الطبعة الاولي
1416
بحارالأنوار 45
344 تتمة كتاب تاريخ فاطمة و
الحسن و الحسين ع تتمة أبواب ما يختص
بتاريخ الحسين بن علي صلوات الله عليهما
باب
49- أحوال المختار بن أبي عبيد الثقفي و
ما جرى على يديه و أيدي أوليائه ح 12
كش، [رجال الكشي] إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدٍ
عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِيسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ
عَلِيٍّ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنِ ابْنِ عَمِيرَةَ عَنْ جَارُودِ بْنِ
الْمُنْذِرِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَا امْتَشَطَتْ فِينَا
هَاشِمِيَّةٌ وَ لَا اخْتَضَبَتْ حَتَّى بَعَثَ إِلَيْنَا الْمُخْتَارُ بِرُءُوسِ
الَّذِينَ قَتَلُوا الْحُسَيْنَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ
رجالالكشي 127
المختار بن أبي عبيدة ح 202
بحارالأنوار 45
344 تتمة كتاب تاريخ فاطمة و الحسن و الحسين
ع تتمة أبواب ما يختص بتاريخ الحسين بن
علي صلوات الله عليهما
باب
49- أحوال المختار بن أبي عبيد الثقفي و
ما جرى على يديه و أيدي أوليائه ح 13
كش،
[رجال الكشي] مُحَمَّدُ بْنُ مَسْعُودٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي عَلِيٍّ عَنْ
خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ زَيْدٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ عَلِيِّ بْنِ
الْحُسَيْنِ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ ع لَمَّا أُتِيَ بِرَأْسِ عُبَيْدِ
اللَّهِ بْنِ زِيَادٍ وَ رَأْسِ عُمَرَ بْنِ سَعْدٍ خَرَّ سَاجِداً وَ قَالَ
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَدْرَكَ لِي ثَأْرِي مِنْ أَعْدَائِي وَ جَزَى
الْمُخْتَارَ خَيْراً
رجالالكشي 127
المختار بن أبي عبيدة ح20
رجالابنداود 514
478- المختار بن أبي عبيدة الثقفي
بحارالأنوار 45
333 تتمة كتاب تاريخ فاطمة و
الحسن و الحسين ع تتمة أبواب ما يختص
بتاريخ الحسين بن علي صلوات الله عليهما
باب
49- أحوال المختار بن أبي عبيد الثقفي و
ما جرى على يديه و أيدي أوليائه
الأماليللطوسي 240
[9] المجلس التاسع فيه بقية أحاديث الشيخ السعيد أبي عبد الله محمد بن محمد
بن النعمان (رحمه الله)، و فيه بعض أحاديث أبي عمر عبد الواحد بن محمد المعروف
بابن مهدي، عن ابن عقدة، رواية محمد بن الحسن بن علي الطوسي، عن ابن مهدي.
بحارالأنوار 45
352 تتمة كتاب تاريخ فاطمة و
الحسن و الحسين ع تتمة أبواب ما يختص
بتاريخ الحسين بن علي صلوات الله عليهما
باب
49- أحوال المختار بن أبي عبيد الثقفي و
ما جرى على يديه و أيدي أوليائه
