سلام بر عمه جان سه ساله
سلام بر ریشه های چادر خاکی تو
سلام بر پیر خرابات نشین
سلام بر تنها شخصیتی که بتوان او را نظیر مادر سادات نامید
ولعنت خداوند بر مبغضین و ظالمین و منکرین نام و یاد و
وجود مبارک عمه جان امام زمان ارواحنا فداه
تعزیه خوانی درقفه تشیع
نظرات زعمای شیعه درباره تعزیه خوانی
هنر تعزیه خوانی یا شبیه خوانی در ایران سابقه طولانی دارد و تاریخ پیدایش آن نیز مشخص نیست اما می توان گفت دوران زندیه و قاجاریه دوران رونق و شکوه تعزیه خوانی در ایران را نام برد . با نگاهی از سر تحقیق در منابع قدیم جایگاه این هنر سنتی در زندگی مردم ایران ودر عصر حاضر معلوم می شود بی شک نفوذ رسانه چون تعزیه در میان شیعیان ، نمی تواند بدون الطفات و توجهات فقهی و شرعی صورت گرفته باشد به طور کلی می توان گفت وجود تعزیه خوانی ، مسائله ای تازه در فقه شیعه مطرح کرد یا به عبارت دیگر فقها و عالمان را به کاوش نو در منابع دینی و آینی فرا خواند.
جستجو در آثار فقهی ،ما را از سیر در آرای بزرگان شیعه در این موضوع، آگاه می سازد وبا بازکاوی این مسئله خواهیم دانست که آرای فقها در مواجهه با مسائل جدید تنوع دارد و محیط اجتماعی و فرهنگی بر فتوای مراجع تاثیر دارد
یکی از علل رشد وتوسعه هنر شبیه خوانی مدیون عصر قاجار و کوشش های علمی و فقهی بزرگان حوزه دینی آن دوران است که با بررسی موشکافانه موانع پیش پای تعزیه را بر داشتند و بدین صورت حمایت خود را از این هنر مردمی اعلام کردند، البته درآن وقت افرادی هم از روی شفقت یا غفلت نظری مخالف اظهار می داشتند و با بی پایه بودن این مخالفت ها و تایید نشدن از سوی بزرگان شریعت مواجهه می شد آری مخالفان شبیه خوانی در چند موضوع ایراد شبهه می نمودندوآن را برای براندازی تعزیه خوانی کافی می دانستند در حالی که با مرور اجمالی بر مواضع زعمای شیعه بطلان نظرات شبهه افکنان آشکار می گردید
این غرض نادرست نسبت به تعزیه در اندیشه برخی از مسئولین فرهنگی جامعه امروز ما هم ریشه در اعقاید شبهه افکنانه ی مخالفین دیروز دارد که عدم حمایت از این هنر و محافظه کاری های آن نشانه این امر است که باید با کمک بزرگان و جامعه شیعه این شبهات بی بنیان رفع گردد و راه برای احیای این سنت مذهبی ایرانی باز شود. موضوعاتی که در ذیل مطرح می شود ابهاماتی است که هیچگاه اقدامات کافی برای زدودن آنها از ذهن عامه مردم انجام نشده است:
جواز تشبیه به معصومان علیهم السلام
با توجه به اینکه قبل از پیدایش تعزیه این مسئله مصداقی عینی نداشته لذا در کتب فقهی قدمای شیعه بحثی درباره آن صورت نگرفته است اما با رشد و رواج تعزیه خوانی مسئله تشبه به معصومان علیهم السلام در مجامع فقهی مطرح شد و با مطالعات و پژوهش های فقهی و علمی گوناگون حکم به جواز تشبه داده شد مگر آنکه این تشبه به اهانت و هتک حرمت آن جنابان بینجامد که تشخیص این موضوع، برعهده مکلفان این امر است و ملاک آن عرف اجتماعی می باشد
جواز تلبس یا تشبه به زنان (زن خوانی)
این مسئله در فقه شیعه بحث های مختلفی را در پی داشته است عده ای از فقها با استناد به روایاتی که از تشبه مردان به زنان و بالعکس نهی شده است حرمت هرگونه تلبس یا تشبه ای را نتیجه گرفتند برخی دیگر در این مسئله جانب احتیاط را پیش گرفته و گروهی بزرگ از علمای شیعه حکم به جواز دادند مراجعه به تاریخ و سیره آل الله بر ما معلوم می کند که چنانچه تشبه به جنس مخالف بر مبنای غرضی عقلایی صورت گیرد وتبدیل به زی و سیره در متشبه نشود محکوم به جواز است ، تا جایی که به عینه می بینیم امیرالمومنین علی علیه السلام بعد از جریان جنگ جمل به جمعی از زنان سپاه خویش امر فرمود تا به شکل مردان مسلح شوند و عایشه را تا وطنش همراهی کنند واین فعل مولا مجوزی آشکار به اقدام تشبه موقت با رعایت ملاحظات می باشد
تشبه به کفار(مخالف خوانی)
معدودی از فقها مخالف خوانی را مصداق روایت شریف «من تشبه بقوم فهو منهم» می دانند! اما این شبهه در میان مخالفان تعزیه نیز بی پایه و سطحی است و مورد استناد قرار نگرفته بی تردید مراد روایت فوق تشبهه ای هست که در صورت های مختلف نظیر گفتار و کردار و مرام صورت بگیرد نه با اینکه با هدف شناساندن اهداف قبیح و پندار های نادرست دشمن در قالب نمایش آیئنی اجرا شود
آلات تشبه به موسیقی(شیپور،سنج و...)
استفاده از آلاتی نظیر طبل،شیپور،سنج و ... نظرات مختلف مراجع و زعمای شیعه را در بر داشته است که عده ای از فقها کاربرد آن را جایز دانسته و گروهی اندک حکم به حرمت داده اند.حکم کلی این افراد آن است که این آلات نباید متناسب با مجالس لهو ولعب باشد که پر واضح است که تعزیه خوانی نه تنها هیچ سنخیتی با لهو و لعب ندارد بلکه اساس آن اقامه امر وعزای ائمه اطهار علیهم السلام می باشد.
استفاده این آلات در مجالس تعزیه خوانی با هدف ترسیم صحنه های جنگی و یا ایجاد حزن و اندوه صورت می گیرد و پس چنین کاربردی را نمی توان حرام دانست
شبهه افکنی در شبیه خوانی
البته که صد البته مغرضین به عزاداری سید الشهدا علیه السلام و مراسم تعزیه خوانی همیشه در پی شبهه افکنی های نادرست به ساحت مقدس امام و عزای او هستند ودر کتاب شریف کامل الزیارات می خوانیم دشمنان می خواهند نام امام حسین علیه السلام را خاموش کنند اما نور هدایت حسینی هر روز پر فروز تر می شود
یکی از شبهاتی که مطرح می کنند چه در برگزاری مجالس تعزیه و چه در برگزاری مراسم عزادارای اختلاط بین زن و مرد است که این امر اولا باعث حرمت وتعطیلی این گونه مجالس نمی شود زیرا موارد یاد شده در نظام این گونه مجالس جایی ندارد و ثانیا با برنامه ریزی های هیات مذهبی و مسئولان تعزیه خوانی این امر به راحتی قابل حل است
یکی دیگر از این شبهات بوجود تحریف در نسخ تعزیه خوانی که با به روز شدن برخی نوشته های تعزیه به وجود آمده است که در جواب به این عده از شبهه افکنان باید عرضه داشت که این امر زیر نظر اساتید شبیه خوان و تعزیه شناس وافرادی که با ظرائف هنری آشنا می باشند و اساتید تاریخ شناس و مسلط به روایات و متون حدیثی صورت می پذیرد و تنها این گروه از افراد هستند که صلاحیت در این امور را دارا می باشند که با توجه به اشخاص یاد شده مطمئنا در نسخ شبیه خوانی هیچ انحرافی بوجود نخواهد آمد
فتوای شیخ الفقها آیت اله العظمی میرزای نائینی (ره)
اهالی بصره و توابع آن از مرحوم میرزای نائینی (ره) استاد مراجع اعظام تقلید در نامه ا ی درباره هیات عزا و آنچه مربوط به عزاداری امام حسین علیه السلام است استفتا نمودند ودر ذیل ترجمه پاسخ ایشان را که مورد تایید بسیاری از علمای متقدم و معاصر می باشد این گونه است:
((پس از عرض سلام به برادران مومن از اهالی بصره نامه های پی در پی شما که توسط تلگراف سوال فرموده بودید از حکم هیئت عزا و آنچه مربوط آن است بحمد الله در حالت سلامتی که از این سفر برگشتیم جواب سوال شما را در مسائل زیر مطرح می کنم
اول: بدیهی است که در آوردن هیئت عزا و سوگواری امام حسین علیه السلام در دهه عاشورا و غیر آن در راه ها و خیابان ها به نحوی که معلوم است از آشکارترین مصادیق سالارشهیدان مظلوم کربلاست که رجحان آن بر هر مسلمانی واضح است وآسان ترین راهی است برای تبلیغ هدف بزرگ حسین بن علی علیه السلام... لکن باید این شعائر بزرگ از هرگونه محرمات مانند آواز خوانی واستعمال آلات لهو و لعب و نزاع و کشمکش برای جلو و عقب رفتن خالی باشد و اگر گاهی چنین محرماتی در بعضی از هیات عزا واقع شد مربوط به هیئت عزا نیست وحرمت آن ها سرایت عزادرای نمی کند مانند نگاه کردن نمازگزار در حال نماز به زن نامحرم
دوم: در جواز با دست به صورت زدن بطوری که گونه ها و صورت سرخ و سیاه شود اشکالی نیست، بلکه اقوی جواز زنجیر زدن به شانه وبدن به حدی که به بیرون آمدن قطره ای خون منجر گردد ...
سوم: ظاهرا جایز است تشبیهات و تمثیلاتی که در هیئت عزا معمول بین شیعیان که درچند قرن است متدوال است ،برای بپا داشتن عزا وگریه وگریاندن و خود را به گریه زدن چه مردها لباس زنان و چه زن ها لباس مردان را بپوشند
اگر ما در سابق (چهار سال قبل) اشکال در این مسئله داشتیم و حکم به جواز را مقیدا گفتیم لکن بعد از اینکه به ادله مراجعه کردیم وبرای ما آشکار شد که روایاتی که تحریم تشبیه و تمثیل را می گوید حاکی است مرد ها را از شکل و حدود مردان خارج شوند ودر شکل نسا در آیند نه فقط لباس آنان را در برکرده و زمان کمی بدون اینکه از حدود مردان خارج شوند...باید در هیئت عزا محرمات صورت نگیرد و اگر چه حرامی واقع شد به اصل عزاداری سرایت نمی کند
چهارم: دمام (شیپور،طبل) که در سوگواری حسینی استفاده می شود حقیقتش برای ما آشکار نشده است پس اگر مورد استعمالش اقامه عزای حسینی وطلب و جماع وآگاه کردن سواران بر سواری وهوسات عربی ونحو آن باشد واستعمال برای مراسم لهو ولعب و شادی نباشد کما اینکه در نجف اشرف در زمان ما معمول است، جواز استعمال آن است ))
پنج ربیع الاول 1345هـ.ق
حرره الاحقر محمد حسین الغروی النایئنی
پس از منتشر شدن فتوای فوق وعرضه آن خدمت سایر علما و مراجع شیعه بیش از 200نفر از زعمای بزرگ تشیع هرکدام در مکتوبی جداگانه نظر ایشان را تایید و عمل به آن را مجاز دانسته اند